Ewa Postawa, Jadwiga Kosek

Oddział Czasopism Biblioteki Głównej AGH

Oddział Czasopism Biblioteki Głównej gromadzi, opracowuje i udostępni a czasopisma naukowo-techniczne.

Bieżący rocznik (około tysiąca tytułów) udostępniany jest w Czytelni Czasopism w wolnym dostępie do półek. Roczniki wcześniejsze należy zamawiać z magazynu.

Gromadzenie czasopism

Czasopisma znajdujące się w zbiorach Biblioteki Głównej pochodzą z kupna, wymiany i daru. Najważniejszym sposobem ich gromadzenia jest kupno, pochłaniające kwoty siedmiokrotnie wyższe niż wydawane na zakup książek. Rosnące nakłady

na prenumeratę czasopism polskich, pokrywane z budżetu Biblioteki Głównej, równoważą jedynie wzrost cen wynoszący co roku około 20%, dlatego też liczba zamawianych tytułów jest ciągle prawie taka sama i wynosi około 250 pozycji. Wszystkie są bardzo przydatne i potrzebne. Możliwości zakupu nowych tytułów są jednak niewielk i e z powodu ograniczonych środków finansowych.

Zakup czasopism zagranicznych jest finansowany z dotacji Komitetu Badań Naukowych (około 75% wydatkowanej kwoty) i z budżetu Biblioteki Głównej.

Corocznie, przygotowując zamówienia, konsultujemy się z pracownikami naukowymi wydziałów, aby poznać ich opinię dotyczącą doboru tytułów. Z uzyskanych informacji wynika, że prenumerowane tytuły powinny być kontynuowane. Zgłaszane są również dezyderaty na zakup nowości. Do zamówienia na 2000 rok zaproponowan o 74 tytuły zupełnie nowe lub do wznowienia czyli takie, które były w naszych zbiorach, ale zrezygnowano z ich prenumeraty z powodu niewystarczających funduszy.

Corocznie wzrastają ceny czasopism zagranicznych średnio o około 15%. W tym roku gwałtowny wzrost kursu marki niemieckiej jeszcze bardziej ograniczył możliwości zakupu. Wszystko to spowodowało, że nie tylko nie można było zamówić nowych tytułów, lecz trzeba było skreślić aż 43 tytuły z dotychczas prenumerowanych. Wybrano je z list rankingowych sporządzonych przez wydziały. Wytypowanie tytułów do skreślenia było tym trudniejszą decyzją, że wydziały nie wskazały ani jednego, a czasopisma zamawiane przez Bibliotekę Główną w zdecydowanej większości są jedynymi dostępnymi egzemplarzami w kraju lub w Krakowie. Mając świadomość, że każde skreślenie z punktu widzenia użytkowników jest niedopuszczalne i nieprawidłowe, brano również częściowo pod uwagę wyniki badań czytelnictwa, prowadzonych w Czytelni Czasopism od stycznia 1999 (badania zaplanowane są na cały rok). Bardziej szczegółowe informacje na ten temat zostaną przedstawione po ich zakończeniu.

Statystyka zamówień czasopism zagranicznych pokazuje jak bardzo zmniejsza się ich ilość:

1997 rok - 480
1998 rok - 458
1999 rok - 474
2000 rok - 432

Koszt prenumera ty czasopism zagranicznych na 2000 rok (po uzyskaniu rabatu od dostawcy) wynosi około 2200000 zł.

Rozpiętość cenowa za poszczególne tytuły jest bardzo duża - od 197 zł aż do kwot przekraczających 30 tysięcy zł za jeden tytuł. Przykładowe ceny najdroższych czasopism:

Biblioteka Główna otrzymuje czasopisma także z wymiany i darów. Ilustruje to kilka liczb (wg stanu na 31.12.1998):

Wśród tych czasopism znajdują się pozycje cenne ze względu na stopień ich wykorzystania np.

S ą jednak wśród czasopism z wymiany mało przydatne i mało wykorzystywane, ale wymianę trzeba rozumieć także w ten sposób, że w zamian za otrzymywane tytuły, wydawnictwa naszej Uczelni mogą zaistnieć w innych polskich i zagranicznych bibliotekach.

Opracowanie czasopism

Czasopisma opracowywane są dwutorowo: metodą tradycyjną, a od roku 1995 również komputerowo.

Metoda tradycyjna to rejestracja wpływu nowych zeszytów na kartach akcesyjnych i uzupełnianie katalogu kartkowego poprzez dopisywanie kolejnych roczników. W katalogu kartkowym wyszczególnione są wszystkie roczniki i zeszyty czasopism przechowywanych w zbiorach Biblioteki.

W katalogu komputerowym znajdują się opisy wydawnictw zwartych oraz czasopism. Rekord bibliograficzny czasopisma zawiera jego opis i dane służące do wyszukiwania. Dla użytkownika informacje te, wyświetlane na ekranie, przypominają postać karty głównej w katalogu kartkowym. Na ekranie tym ze względu na ustalony sposób tworzenia bazy czasopism nie ma sygnatury. Rekord bibliograficzny jest podstawą do utworzenia rekordu zasobu, który odpowiada zapisowi karty wyszczególniającej katalogu kartkowego.

Wyszukiwanie w katalogu komputerowym odbywa się za pomocą indeksu. Po wybraniu konkretnego tytułu czasopisma wyświetla się użytkownikowi ekran zasobu. Najważniejszymi jego elementami są: tytuł, sygnatura, wyszczególnienie roczników i zeszytów od 1995 r. począwszy oraz informacja o tym, że wcześniejsze roczniki odnotowane są w katalogu kartkowym. Na obecnym etapie prac przyjęto bowiem założenie, że z asób w katalogu komputerowym dla czasopism ukazujących się na bieżąco, rejestrowany jest od 1995 r. Wyjątek stanowią tytuły wydawane od początku lat dziewięćdziesiątych, do których zasób opracowany jest od pierwszego rocznika. Ponadto pełny zasób tj. wszy s tkie zeszyty znajdujące się w naszych zbiorach, odnotowano także dla większości wydawnictw nieregularnych np. Zeszytów Naukowych Akademii Górniczo-Hutniczej oraz podobnych wydawnictw innych uczelni i instytutów naukowych.

W 1995 r. zapoczątkowano tworzenie centralnej bazy czasopism (Centralna Kartoteka Tytułów Czasopism - CKTCZ), posadowionej na serwerze Biblioteki Głównej Uniwersytetu Gdańskiego. Baza ta powstała dzięki współpracy pięciu bibliotek akademickich, które zakupiły zintegrowany system bibliotec z ny VTLS. Były to: Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, Jagiellońskiego, Wrocławskiego, Gdańskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej. Obecnie bazę współtworzy trzynaście bibliotek akademickich i jest ona źródłem informacji o tytułach czasopism i ich lokaliza c ji w bibliotekach współpracujących. Przyjęta przez współpracujące biblioteki organizacja pracy zakłada wprowadzanie rekordów bibliograficznych do centralnej bazy, a następnie kopiowanie ich do baz lokalnych, gdzie tworzy się rekordy zasobu.

Rekordy bibliog raficzne opracowuje się dla tytułów czasopism, pod którymi ukazują się one obecnie, a także dla wszystkich tytułów wcześniejszych danego czasopisma oraz ważniejszych dodatków do niego.

Istotnym elementem w opisie czasopisma jest nazwa instytucji odpowiedzi alnej za jego merytoryczną zawartość, często kojarzona nierozerwalnie przez użytkowników z danym tytułem. Dla nazw tych (tzw. instytucji sprawczych) tworzy się odrębne rekordy kartoteki haseł wzorcowych - khw, aby umożliwić także poprzez nie wyszukiwanie c zasopisma. Rekordy te wprowadza się do kolejnej centralnej bazy - Centralnej Kartoteki Haseł Wzorcowych, posadowionej na serwerze Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie.

Wszelkie dane o czasopismach, tak w bazach centralnych jak i lokalnych, tworzy się zgodnie z międzynarodowymi standardami (format USMARC), wcześniej w Polsce nie znanymi i nie stosowanymi. Konieczność zapoznania się z nimi wymaga od zespołu stałego podnoszenia kwalifikacji.

Obecnie katalog komputerowy Biblioteki Głównej zawiera około 800 rekordów zasobu i około 1400 rekordów bibliograficznych czasopism, z czego 1208 utworzonych zostało przez pracowników Oddziału Czasopism BG AGH.

Od września 1999 rekordy bibliograficzne uzupełniane są o charakterystyki rzeczowe. Oznacza to, że wszystkie rekordy wprowadzane do CKTCZ muszą posiadać hasła przedmiotowe w języku KABA po to, aby można było za ich pomocą wyszukiwać czasopisma. W chwili obecnej hasłami przedmiotowymi uzupełniono już 328 rekordów.

Do katalogu komputerowego wprowadzono już informacje o prawie wszystkich posiadanych na bieżąco czasopismach polskich i części zagranicznych. Informacje o około 300 tytułach czasopism zagranicznych przewiduje się wprowadzać stopniowo, w miarę możliwości czasowych. Z chwilą gdy opisy wszystkich czasopism bieżących znajdą się w katalogu komputerowym można będzie zamknąć katalog kartkowy, a wpływy rejestrować elektronicznie. Przestaną się dublować pewne prace, chociaż na razie ich dwutorowość jest konieczna.

Obecnie czasopisma można zamawiać tylko na rewersach tradycyjnych. Po zamknięciu katalogu kartkowego planuje się uruchomienie zamawiania elektronicznego, ale korzystać z czasopism nadal będzie można tylko na miejscu.