mgr Maria Kogutowska, dr Agata Maksymowicz

Ciąg dalszy rozważań studentów na temat kary śmierci

Realizując obietnicę daną Czytelnikom Biuletynu, iż będziemy informować na bieżąco o wynikach socjologicznych badań empirycznych przeprowadzanych wśród studentów naszej Uczelni, a dotyczących ich opinii na temat stosowania w Polsce kary śmierci za najcięższe przestępstwa, przedstawiamy wyniki odpowiedzi respondentów wraz z krótkim komentarzem.

Przypomnijmy, że w kilkuletnim moratorium na wykonywanie kary śmierci, w obowiązującym od 1 września 1998 roku polskim kodeksie karnym, kara ta przestała istnieć. Tymczasem zjawisko przestępczości w naszym kraju wzmaga się. Niestety nie można tego samego powiedzieć o skuteczności działań policyjnych, stopniu wykrywalności przestępstw czy efektywniejszej pracy sądów. Co więc dalej z "karą śmierci"?

W poprzednim artykule stwierdziłyśmy, że z naszych obserwacji wynika, jakoby społeczeństwo polskie zaniepokojone wzrostem liczby bulwersujących zabójstw i przestępstw, jednak domaga się przywrócenia kary śmierci w polskim kodeksie karnym (świadczą m.in. o tym demonstracje, np. taksówkarzy). Obawy niestety sprawdzają się. Z badań przeprowadzonych przez CBOS w styczniu tego roku wynika, że aż 77% obywateli naszego kraju chce przywrócenia kary śmierci za najcięższe przestępstwa, 18% jest przeciw jej stosowaniu, a 5% nie ma w tej kwestii wyrobionego zdania. Jest to zmiana w stosunku do roku 1997, odpowiednio: 13% wzrost liczby zwolenników stosowania kary śmierci, natomiast 6% spadek jej przeciwników. CBOS stwierdza dalej, iż "mniejszy od ogółu badanych odsetek zwolenników kary śmierci spotyka się wśród mieszkańców największych miast, osób posiadających wyższe wykształcenie, wśród uczniów i studentów, członków kadry kierowniczej i inteligencji oraz określających swoje poglądy jako prawicowe. W każdej z wymienionych grup zwolennicy kary śmierci stanowią jednak bezwzględną większość" ("Dziennik Polski", 25.01.1999r.)

Jeszcze bardziej alarmujące są dane statystyczne przedstawione przez Komendę Główną Policji w "Rzeczpospolitej" z 18.10.1999 r. Informują one, że przestępczość w naszym kraju nadal rośnie i jednocześnie spada jej wykrywalność. Tylko w Warszawie liczba rozbojów z bronią w ręku, wzrosła o 100%, dalej - przestępstw kryminalnych stwierdzono 709783 (dla porównania w ubiegłym roku w tym samym okresie 650562, wzrost o 9,1%, natomiast wykrywalność tych przestępstw spadła z 48,4% do 42,4%). Natomiast w woj. małopolskim, w ciągu 9 m-cy tego roku odnotowano blisko 56 tys. przestępstw, a wykrywalność w stosunku do analogicznego okresu ubiegłego roku spadła o ok. 9%.

Czy po przytoczeniu niektórych danych statystycznych KGP, zdziwią Czytelników wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród studentów naszej Uczelni w latach 1998-1999? Dane prezentuje tabela nr 1.

Opinie

o stosowanie kary śmierci

Lata

1998

N = 581

1998

N = 100

1999

N = 487

Zwolennicy

20,0

46,0

60,6

Przeciwnicy

62,6

37,0

31,8

Niezdecydowani

17,4

17,0

7,6

Tabela nr 1: Opinie studentów AGH w latach 1998-1999 na temat stosowania kary śmierci (w %).

Aby dane te nie zaszokowały zbytnio Czytelników należy się im wyjaśnienie: badania w 1998 r. przeprowadzone były wśród 581 respondentów, którzy wcześniej czytali książkę Rozważania o gilotynie Alberta Camusa - orędownika zniesienia kary śmierci oraz Józefa Sołtykowicza Głos o karze śmierci. W tym samym roku przeprowadzono ankietę na tzw. próbie kontrolnej tj. 100 studentów kilku wydziałów AGH, którzy nie zaznajamiani byli z powyższymi lekturami.

Natomiast w 1999 r. badaniami zostało objętych 487 studentów AGH, po ok. 100 osób z każdego roku. Oprócz pytania: czy jesteś za czy przeciw stosowaniu w naszym kraju kary śmierci za najcięższe przestępstwa, poproszono studentów o podanie argumentacji do swojego stanowiska

Przypuszczamy, że na rozkład odpowiedzi 581 respondentów w 1998 roku, niewątpliwie miała wpływ lektura wspomnianych książek, jednak wnioskujemy zgodnie, że na tak ogromny przyrost zwolenników stosowania kary śmierci za najcięższe przestępstwa, miał przede wszystkim wpływ obecny zły stan bezpieczeństwa w naszym kraju. I chociaż CBOS podaje, że m.in. wśród studentów, jest mniejszy od ogółu odsetek zwolenników przywrócenia stosowania w Polsce kary śmierci, ta wśród respondentów naszej uczelni opinia ta niekoniecznie potwierdza się. Nieco inaczej przedstawia się sytuacja np. w Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie liczba zwolenników stosowania kary głównej jest procentowo trochę niższa.

Opinie

o stosowanie kary śmierci

Rok studiów

Ogółem

N = 487

I

N = 100

II

N = 109

III

N = 78

IV

N = 101

V

N = 99

Zwolennicy

60,6

61,0

56,0

55,1

63,4

66,7

Przeciwnicy

31,8

33,0

33,0

32,1

31,7

29,3

Niezdecydowani

7,6

6,0

11,0

12,8

4,9

4,0

Tabela nr 2: Opinie studentów AGH na temat stosowania kary śmierci wg roku studiów (w %).

A jak przedstawiały się opinie na ten temat, studentów poszczególnych lat studiów przedstawiamy poniżej.

Jak wynika z powyższej tabeli, najwięcej zwolenników stosowania kary śmierci jest wśród studentów V roku studiów, tam też najmniej jest osób niezdecydowanych. Natomiast najmniej na III r. i równocześnie najwięcej jest studentów nie mających jeszcze konkretnie wyrobionego zdania na ten temat. Można przypuszczać, że stanowisko studentów wyższych lat studiów jest już w pełni przemyślane, a niewątpliwie nie bez wpływu na ich opinie ma również fakt dłuższego pobytu w wielkomiejskim środowisku, gdzie przestępczość, akty przemocy, rozboje a nawet zabójstwa są eksponowane w środkach masowego przekazu, a często nawet dostrzegalne gołym okiem. Można przytoczyć m.in. argument respondentów - "po oglądnięciu programu informującego o kolejnym zabójstwie, odczuwam lęk przed wyjściem wieczorem z domu".

Dla porównania sporządziłyśmy tabelę pokazującą, jak na temat stosowania kary śmierci wypowiadają się respondenci w zależności od płci.

Jak widać kobiety, podobnie jak w poprzednich latach, bardziej liberalnie traktują zbrodniarzy, częściej wierzą w resocjalizację przestępców. Są one raczej za utrzymaniem kary dożywocia, odbywanego w odpowiednio ciężkich warunkach więziennych, pracując jednocześnie na swoje utrzymanie. Kobiety będące przeciwniczkami stosowania kary śmierci jako główny argument podają zwykle że "życie jest najwyższą wartością i ludzie nie mają prawa decydować o odbieraniu życia innym, a tak jest w przypadku kary śmierci". One też dwa razy częściej niż mężczyźni nie mają w pełni ukształtowanej opinii na ten temat (11,8% niezdecydowanych kobiet).

Mężczyźni w tej kwestii są bardziej rygorystyczni, zdecydowani zwolennicy wykonywania kary głównej są w większości wyznawcami zasady - "oko za oko".

Stojąc na stanowisku, że każdy dorosły obywatel naszego kraju ma prawo interpretować wyniki badań socjologicznych również według własnego uznania, zamiast podsumowania przytoczymy kilka najczęściej powtarzających się argumentów zwolenników i przeciwników stosowania w Polsce kary śmierci za najcięższe przestępstwa.

Zwolennicy:

"Przez swoją surowość jest skuteczniejszą przestrogą (odstraszeniem) dla potencjalnych przestępców";

"Istnieje znikoma szansa na resocjalizację największych przestępców, a kara dożywocia niepotrzebnie obciąża społeczeństwo (podatników) kosztami utrzymania więźniów";

"Stosowanie kary śmierci może zatrzymać narastającą falę przemocy w kraju";

"Kara śmierci musi być adekwatna do popełnionego czynu - śmierć za śmierć".

Przeciwnicy:

"Dożywocie jest cięższą karą niż śmierć - człowiek żyje ze świadomością popełnionego czynu ale jednak ma szansę na resocjalizację";

" Życie jest największą wartością i nikt nie ma prawa go odbierać (nawet w imię sprawiedliwości)";

"Kara śmierci jest sprzeczna z moimi przekonaniami religijnymi - ńNie zabijajæ";

"Jest nieodwracalna, a przecież istnieje możliwość pomyłki sądu".

W tym miejscu należy wspomnieć, że obszerne badania na temat agresji i przemocy wśród młodzieży i jej otoczeniu, prowadzą również pracownicy Instytutu Nauk Społecznych w osobach: p.p. dr L. Kulińska, R. Borkowski, W. Paterek. Być może, m.in. wyniki ich badań posłużą do opracowania skutecznego programu zmierzającego do zwiększenia bezpieczeństwa obywateli naszego kraju. Wtedy prawdopodobnie, temat stosowania, czy nie, kary śmierci w prawodawstwie polskim, byłby nieaktualny.

Opinie

o stosowaniu kary śmierci

Płeć

Ogółem

N = 487

Kobiety

N = 152

Mężczyźni

N = 335

zwolennicy

60,6

51,3

64,7

przeciwnicy

31,8

36,9

29,6

Niezdecydowani

7,6

11,8

5,7

Tabela nr 3: Opinie respondentów na temat kary śmierci wg płci (w %)