dr hab. Stanisław Lasocki

Najwyższe wyróżnienie naukowe dla prof. Adama Dziewońskiego
- jednego z najwybitniejszych sejsmologów na świecie

Z końcem kwietnia dotarła do nas wspaniała dla nauki polskiej wiadomość. Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała tegoroczną nagrodę Crafoorda dwóm geofizykom: w tym polskiemu uczonemu prof. Adamowi Dziewońskiemu, pracującemu na Uniwersytecie Harvarda w Cambridge w Stanach Zjednoczonych. Drugim wyróżnionym został dr Don Anderson z Kalifornijskiego Instytutu Technicznego (CALTECH).

Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznaje w dziedzinie nauk ścisłych kilka bardzo prestiżowych nagród o zasięgu światowym. Najbardziej znana nagroda Nobla przyznawana jest za osiągnięcia w fizyce i chemii. Ustanowiona w 1980 roku nagroda Crafoorda została pomyślana jako uzupełnienie nagrody Nobla i obejmuje: matematykę, astronomię, nauki o Ziemi i nauki biologiczne. Corocznie nagrodę tę przyznaje się innej z wymienionych dziedzin. Obecna wielkość tej nagrody to US$ 500 000.

Prof. A. Dziewoński podczas wykladu; "Hawvard Centroid-Moment Tensor
solution 1976-96: Significance of the non-double couple component", 4th International
Symposium on Rockbursts and Seismicity in Mines, Kraków, 11 sierpnia 1997
(fot. Stanisław Godyń)

Tegoroczna nagroda Crafoorda została przyznana za fundamentalny wkład obu nagrodzonych uczonych w wiedzę o strukturze i procesach zachodzących we wnętrzu Ziemi. W uzasadnieniu Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk czytamy: “... Don Anderson i Adam Dziewoński tak razem jak i osobno analizowali trzęsienia Ziemi. Poprzez badania sejsmologiczne rozwinęli ogólnie akceptowany model opisujący budowę Ziemi oraz dynamikę procesów zachodzących w jądrze i płaszczu Ziemi, powodujących ruchy kontynentów, wulkanizm i trzęsienia Ziemi...” I dalej o profesorze Dziewońskim: “... Adam M. Dziewoński jest pionierem obecnego podejścia do własności i sposobu propagacji fal sejsmicznych we wnętrzu Ziemi. Poprzez szczegółowe badanie wielkiego trzęsienia Ziemi, mającego miejsce na Alasce w 1964 roku, prof. Dziewoński wraz z współpracownikami zdołał opracować obraz wnętrza Ziemi: Ziemia ma stałe jądro wewnętrzne oraz płynne jądro zewnętrzne, składające się głównie z żelaza... Fale sejsmiczne przechodzące przez jądro zmieniają kierunek - są anizotropowe. Jest to, wg prof. Dziewońskiego, spowodowane prądami konwekcyjnymi płynącymi w kierunkach określonych orientacją kryształów metalicznego żelaza rozmieszczonych w stałym jądrze wewnętrznym. Ostatnio zespół prof. Dziewońskiego zaobserwował, że jądro wewnętrzne obraca się o 2-3 stopnie szybciej niż powierzchnia Ziemi. Bieżące prace pomogą rozstrzygnąć, czy fakt ten może implikować zjawisko magnetyzmu ziemskiego...” Podkreślane są ponadto prace prof. Dziewońskiego rozwijające tomografię sejsmiczną w jej zastosowaniu do badania ziemskich procesów globalnych.

Wyróżnienie prof. Dziewońskiego jest szczególnie dla nas miłe przez Jego związki z Krakowem i Akademią Górniczo-Hutniczą. Urodzony w 1936 roku we Lwowie Adam Dziewoński ukończył studia 4.11.1960 w specjalności geofizyka na ówczesnym Wydziale Matematyki i Fizyki na Uniwersytecie Warszawskim. Po studiach pracował w Instytucie Geofizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, a jednocześnie przygotowywał rozprawę doktorką pod kierunkiem jednego z twórców geofizyki w Akademii Górniczo-Hutniczej, prof. Henryka Orkisza. Pracę doktorską zatytułowaną “Zagadnienie odbić wielokrotnych w problematyce sejsmogramów syntetycznych” obronił w 1965 r. na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym AGH w Krakowie. W tym samym roku wyjechał na stałe do Stanów Zjednoczonych. Od 1972 roku jest profesorem Uniwersytetu Harvarda. Prof. Dziewoński podtrzymuje tak związki z Polską jak i Akademią Górniczo-Hutniczą. Mieliśmy przyjemność gościć Go w sierpniu 1997 roku, jako wykładowcę wprowadzającego, w jednej z sesji plenarnych 4th International Symposium on Rockbursts and Seismicity in Mines, organizowanego przez Zakład Geofizyki Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH i Instytut Geofizyki PAN w Warszawie.

Nagroda zostanie wręczona Laureatom przez Króla Szwecji, Karola Gustawa XVI podczas uroczystej sesji Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk 16 września 1998 r.