Historia Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie sięga 1912 r, kiedy grupa
wybitnych inżynierów i działaczy górniczych, pod przewodnictwem Jana Zarańskiego,
wszczęła zabiegi u rządu austriackiego o zgodę na powołanie w Krakowie wyższej uczelni
kształcącej inżynierów górnictwa. Starania te zostały uwieńczone powodzeniem i w 1913
roku Ministerstwo Robót Publicznych w Wiedniu powołało Komitet Organizacyjny Akademii
Górniczej, którego przewodniczącym został prof. UJ J. Morozewicz. Komitet przystąpił do
opracowania programu studiów, zgodnie z wymogami ówczesnej wiedzy, a także potrzebami
polskiego górnictwa. Jednocześnie Komitet zajął się budową gmachu mającej powstać Akademii.
Gmina m. Krakowa - ofiarowała na ten cel realność w dzielnicy zwanej Czarna Wieś, w
rejonie nowo tworzonej tu alei Mickiewicza, oraz przyrzekła znaczną subwencję finansową.
Ogłoszono konkurs na projekt budynku, w którym pierwszą nagrodę uzyskał projekt architektów
Odrzywolskiego z Krakowa i Ballenstedta z Berlina.
Wybuch I wojny światowej uniemożliwił rozpoczęcie działania AG w 1914 r. Jednak po
odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r, Komitet Organizacyjny podjął swoją
pracę i 8 kwietnia 1919 r, uchwałą Rady Ministrów Akademia Górnicza w Krakowie została
powołana do życia. 1 maja 1919 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski mianował jej
pierwszych profesorów.
Uroczystego otwarcia Akademii Górniczej wraz z pierwszą inauguracją dokonał 20
października 1919 r. w auli Uniwersytetu Jagiellońskiego Naczelnik Państwa Marszałek
Józef Piłsudski, wpisując ten doniosły akt orlim piórem w księdze honorowej Uniwersytetu.
Akademia nie posiadała wówczas własnego gmachu. Rektorat, biura oraz część sal wykładowych
i rysunkowych umieszczono - za zgodą władz miejskich - w budynku szkolnym przy ul.
Loretańskiej 18, zajęcia z matematyki, chemii, fizyki, mineralogii i mechaniki ogólnej
odbywały się zaś w rozproszonych pomieszczeniach Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wkrótce
uzyskano też zezwolenie na tymczasową adaptację na potrzeby Akademii nie wykończonego
jeszcze budynku gimnazjalnego na Krzemionkach. Obiekt ten przejęto w 1921 r., a w
następnym - w związku z uruchomieniem w Akademii Wydziału Hutniczego -uzyskano również
budynki przy ul. Smoleńsk 7 i ul. Skałecznej 10.
Do problemu budowy gmachu głównego Akademii wrócono wkrótce po otwarciu
uczelni. Wyłonieni w konkursie w 1913 r. projektanci A. Ballensted i S.
Odrzywolski przystąpili do dokonywania pewnych zmian w projekcie, dostosowując
go do nowych założeń programowych, jednak po likwidacji ich spółki w 1922 r.
Ministerstwo Robót Publicznych poleciło opracowanie nowego projektu
architektom: W. Krzyżanowskiemu i S. Odrzywolskiemu. Nowy projekt znacznie
odbiegał od projektu konkursowego i w istocie był autorstwa architekta W.
Krzyżanoowskiego, który cały czas nadzorował budowę gmachu głównego Akademii.
W czerwcu 1922 r. władze Uczelni przejęły pod budowę wyznaczony wcześniej teren w
dzielnicy
Czarna Wieś, przy trakcie przerobionym właśnie na aleję Mickiewicza i wkrótce wykonano
wykopy pod fundamenty obiektu.
Wreszcie dnia 15 czerwca 1923 r. nadeszła uroczysta chwila położenia kamienia węgielnego
pod budowę przyszłego gmachu Akademii Górniczej. W uroczystości udział wziął Prezydent
Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski z przedstawicielami władz państwowych oraz liczna
reprezentacja świata naukowego i przemysłu górniczego w Polsce, a także zarządu miasta
Krakowa.
Budżet Akademii w początkach lat dwudziestych pozwalał wprawdzie na planową gospodarkę, ale
nie uwzględniał wszystkich potrzeb Uczelni. Oprócz dotacji na wynagrodzenia pracowników
naukowych przyznano Akademii kwotę 300 milionów marek na budowę gmachu, pomoce naukowe oraz
zakup wyposażenia pomieszczeń.
Państwo, mimo zwiększonych dotacji, nie mogło jednak finansować wszystkich wydatków Uczelni.
Wychodząc z założenia, że rozwojem Akademii zainteresowany jest przemysł, władze Uczelni
wystosowały memoriał, by polski przemysł górniczo-hutniczy opodatkował się na rzecz budowy
i wyposażenia nowego gmachu.
Pierwszą organizacją, która odpowiedziała na ów apel, była Rada Zjazdu Przemysłowców
Górniczych w Dąbrowie Górniczej, której decyzją kopalnie opodatkowały swą produkcję,
przeznaczając na rzecz Akademii 5-10 marek od każdej tony wydobytego węgla.
Tak więc - w zależności od wysokości rocznych dotacji - budowa gmachu Akademii
zapoczątkowana w 1922 r. ciągnęła się z różnym nasileniem prac do końca 1929 r.,
kiedy to rozpoczęto przejmowanie budynku, ale ostateczne wykończenie jego wnętrza,
tj. auli, holu głównego i korytarzy, nastąpiło dopiero w 1938 r. W tym roku także
umieszczona została na dachu frontonu budynku głównego Akademii Górniczej kilkumetrowej
wielkości figura św. Barbary z drewna obitego miedzianą blachą (autorstwa Stefana
Zbigniewicza), którą zniszczyli okupanci niemieccy, wkrótce po zajęciu gmachu dla swych
celów.
Dzięki opodatkowaniu się w 1925 r. Górnośląskiego Związku Przemysłowców Górniczo-Hutniczych
na rzecz krakowskiej Akademii po l gr od tony wydobytego węgla, uzyskano pokaźną kwotę 220
tyś. zł, która pozwoliła na powstanie przy Akademii w latach 1926-1927 budynku
Laboratorium Maszynowego, zlokalizowanego w pobliżu Parku Jordana. Inicjatorem
zorganizowania Laboratorium był prof. Edmund Chromiński, rektor Akademii Górniczej
od roku akademickiego 1927/28 (w następnej kadencji był on prorektorem, rektorem zaś
został prof. Stanisław Skoczylas). W 1931 r. oddano do użytku bursę dla studentów
Akademii Górniczej przy ul. Gramatyka 10. Była to fundacja Rady Zjazdu Przemysłowców
Górniczych i Hutniczych Zagłębia Dąbrowskiego i Krakowskiego. W 1935 r. odsłonięte zostały
przed wejściem do gmachu głównego Akademii pomniki górników i hutników, wykonane z
tworzywa ceramicznego przez artystę rzeźbiarza Jana Raszkę.
Uczelnia nasza szybko osiągnęła wysoki poziom kształcenia, wchodząc do grona
najlepszych europejskich szkół górniczych, a jej pracownicy naukowi uzyskali w
niektórych specjalnościach wyniki o doniosłym dla wiedzy i nauki znaczeniu. Wkrótce,
pod koniec 1921 r., powołano drugi jej wydział - Hutniczy. W okresie międzywojennym
Akademia wykształciła około 800 inżynierów (571 górników i 224 hutników).
Od samego początku swego istnienia Uczelnia - co było dla niej charakterystyczne
- współpracowała ściśle, w miarę sił i środków, z przemysłem i zachowywała łączność
z gospodarką kraju.
Rozwój Akademii Górniczej przerwał wybuch drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r.
Wkrótce też działalność wszystkich wyższych uczelni w Polsce - w tym również i
krakowskiej Akademii Górniczej - została zawieszona, a gmach przy al. Mickiewicza 30
zamieniony najpierw na szpital wojskowy, a później na siedzibę rządu Generalnego
Gubernatorstwa.
Mienie Uczelni uległo wówczas kompletnej grabieży i dewastacji. Dzięki ofiarności
pracowników Akademii Górniczej udało się uratować jedynie część księgozbioru i przechować
platynę należącą do poszczególnych zakładów.
Później ratowano też liczne pomoce naukowe, które znajdowano w wyrzuconych przez
Niemców na podwórze stosach sprzętów, map, przyrządów i zbiorów.
Działalność Akademii zeszła do konspiracyjnego podziemia, a władze rektorskie starały
się odzyskać lub stworzyć prowizoryczną bazę lokalową i materiałową.
Zamknięcie Akademii Górniczej, uwięzienie profesorów oraz szykany okupantów w stosunku do
przedstawicieli nauki nie zahamowały dążeń do podjęcia w Krakowie akcji tajnego
nauczania. W pierwszej połowie 1940 r. utworzono w budynku na Krzemionkach tzw.
Państwową Szkołę Techniczną Górniczo-Hutniczo-Mierniczą (Staatliche Fachschule
for Berg-, Hótten- und Yermessungsweise. W szkole tej, pozostającej pod kierownictwem
prof. W. Goetla, wykładowcami byli przeważnie profesorowie wyższych uczelni, głównie
jednak Akademii Górniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W ramach tajnego nauczania na poziomie akademickim przeprowadzono 278 egzaminów
kursowych, 16 przewodów dyplomowych i zrealizowano l pracę doktorską, której obrona
odbyła się po zakończeniu działań wojennych.
W pierwszych miesiącach 1945 r. krakowska Akademia Górnicza była jedyną w kraju
zorganizowaną uczelnią techniczną. Stała się przeto ośrodkiem pomocy dla innych
wyższych szkół technicznych. W jej murach narodziła się Politechnika Krakowska
działająca do 1954 r. pod nazwą Wydziały Politechniczne Akademii Górniczej
(Architektury, Inżynierii i Komunikacji). W jej auli odbyła się też w początkach
czerwca 1945 inauguracja działalności Politechniki Śląskiej, która powstała w Krakowie
na zrębie przygotowanym przez organizatorów Akademii Górniczej i Politechniki
Krakowskiej, a w parę miesięcy później przeniosła się do Gliwic. Znalazła tu też pomoc
Politechnika Warszawska i jej konspiracyjnie działające w Krakowie i Zakopanem agendy.
Z gmachu Akademii Górniczej wyruszyły ponadto ekipy odbudowujące Politechnikę Gdańską
i Wrocławską.
W 1946 r. oprócz Wydziału Górniczego i Hutniczego powstały Wydziały Geologiczno--Mierniczy
i Elektromechaniczny.
W 1947 r. podjęto wewnętrzną uchwałę, by zmienić nazwę Uczelni na �Akademia
Górniczo-Hutnicza". Formalne zatwierdzenie tej uchwały przez władze nadrzędne
nastąpiło jednak dopiero w 1949 r.
Stały wzrost potrzeb rozwijającego się górnictwa surowców skalnych spowodował
konieczność utworzenia w 1949 r. następnego, wyodrębnionego z Geologiczno-Mierniczego
wydziału Akademii, tj. Wydziału Mierniczego, przekształconego następnie w 1951 r. w
Wydział Geodezji Górniczej, oraz Wydziału Mineralnego, przekształconego wkrótce w
Wydział Ceramiczny. Wydział Geologiczny przyjął nazwę Geologiczno-Poszukiwawczego, a
Wydział Hutniczy - Metalurgicznego. W 1951 r. utworzony został ponadto Wydział Odlewniczy,
a Wydział Elektromechaniczny przekształcił się w 1975 r. w dwa oddzielne, tj. Wydział
Maszyn Górniczych i Hutniczych i Wydział Elektrotechniki Górniczej i Hutniczej. W dalszych
latach powstały kolejne wydziały Akademii Górniczo-Hutniczej, a to: w 1962 r. Wydział
Metali Nieżelaznych, w 1967 r. Wydział Wiertniczo-Naftowy (uprzednio jako oddziały
Wydziału Górniczego), w 1969 r. Instytut Energochemii Węgla i Fizykochemii Sorbentów
(na prawach wydziału) oraz w 1974 r. nowy kierunek studiów w powołanym Instytucie
Organizacji i Zarządzania Przemysłem (uprzednio Instytut Ekonomiki i Organizacji
Produkcji) przekształconym wkrótce w wydział.
Pierwszym natomiast instytutem uczelnianym zorganizowanym w wyższych uczelniach
technicznych w Polsce był utworzony w 1962 r. Instytut Techniki Jądrowej,
współpracujący ściśle z Instytutem Badań Jądrowych. Instytut Techniki Jądrowej
działał od 10 maja 1989 r. na prawach wydziału, a decyzją Senatu Akademii
Górniczo-Hutniczej z dnia 28 maja 1991 r. został powołany jako trzynasty,
kolejny wydział Uczelni (Wydział Fizyki i Techniki Jądrowej, od 2004 Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej).
Na jego potrzeby oddany został - ukończony po kilku latach budowy w 1989 r. -
nowoczesny obiekt przy ul. Kawiory. Pierwszym dziekanem nowego wydziału
został prof. Jerzy Niewodniczański.
Wydział Nauk Społecznych Stosowanych AGH powstał w 2001 roku decyzją Senatu Uczelni.
Otwarcie wydziału było odpowiedzią na zmieniające się realia społeczne i gospodarcze w związku z procesami
globalizacyjnymi i gwałtownym rozwojem nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Misją wydziału
jest kształcenie specjalistów łączących wiedzę z zakresu nauk społecznych z umiejętnościami wykorzystania
nowych technologii informacyjnych w różnych sferach życia publicznego i gospodarczego.
W 2003 r. Senat AGH powołał Międzywydziałową Szkołę Energetyki (MSE) z kierunkiem studiów Energetyka.
Kierunek utworzony jest w wyniku współpracy 7 Wydziałów Akademii
Górniczo-Hutniczej:
Górnictwa i Geoinżynierii;
Metalurgii i Inżynierii Materiałowej;
Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki;
Inżynierii Mechanicznej i Robotyki;
Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska;
Paliw i Energii;
Fizyki i Techniki Jądrowej.
Obecnie Akademia Górniczo-Hutnicza liczy 16 wydziałów:
Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
Wydział Metalurgii i Inżynierii Materiałowej
Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki
Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki
Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska
Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska