:: Historia Akademii Górniczo-Hutniczej

Z kart historii Akademii Górniczo-Hutniczej

Historia Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie sięga 1912 r, kiedy grupa wybitnych inżynierów i działaczy górniczych, pod przewodnictwem Jana Zarańskiego, wszczęła zabiegi u rządu austriackiego o zgodę na powołanie w Krakowie wyższej uczelni kształcącej inżynierów górnictwa. Starania te zostały uwieńczone powodzeniem i w 1913 roku Ministerstwo Robót Publicznych w Wiedniu powołało Komitet Organizacyjny Akademii Górniczej, którego przewodniczącym został prof. UJ J. Morozewicz. Komitet przystąpił do opracowania programu studiów, zgodnie z wymogami ówczesnej wiedzy, a także potrzebami polskiego górnictwa. Jednocześnie Komitet zajął się budową gmachu mającej powstać Akademii. Gmina m. Krakowa - ofiarowała na ten cel realność w dzielnicy zwanej Czarna Wieś, w rejonie nowo tworzonej tu alei Mickiewicza, oraz przyrzekła znaczną subwencję finansową.
Ogłoszono konkurs na projekt budynku, w którym pierwszą nagrodę uzyskał projekt architektów Odrzywolskiego z Krakowa i Ballenstedta z Berlina.
Wybuch I wojny światowej uniemożliwił rozpoczęcie działania AG w 1914 r. Jednak po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r, Komitet Organizacyjny podjął swoją pracę i 8 kwietnia 1919 r, uchwałą Rady Ministrów Akademia Górnicza w Krakowie została powołana do życia. 1 maja 1919 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski mianował jej pierwszych profesorów.
Uroczystego otwarcia Akademii Górniczej wraz z pierwszą inauguracją dokonał 20 października 1919 r. w auli Uniwersytetu Jagiellońskiego Naczelnik Państwa Marszałek Józef Piłsudski, wpisując ten doniosły akt orlim piórem w księdze honorowej Uniwersytetu.
Akademia nie posiadała wówczas własnego gmachu. Rektorat, biura oraz część sal wykładowych i rysunkowych umieszczono - za zgodą władz miejskich - w budynku szkolnym przy ul. Loretańskiej 18, zajęcia z matematyki, chemii, fizyki, mineralogii i mechaniki ogólnej odbywały się zaś w rozproszonych pomieszczeniach Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wkrótce uzyskano też zezwolenie na tymczasową adaptację na potrzeby Akademii nie wykończonego jeszcze budynku gimnazjalnego na Krzemionkach. Obiekt ten przejęto w 1921 r., a w następnym - w związku z uruchomieniem w Akademii Wydziału Hutniczego -uzyskano również budynki przy ul. Smoleńsk 7 i ul. Skałecznej 10.
Do problemu budowy gmachu głównego Akademii wrócono wkrótce po otwarciu uczelni. Wyłonieni w konkursie w 1913 r. projektanci A. Ballensted i S. Odrzywolski przystąpili do dokonywania pewnych zmian w projekcie, dostosowując go do nowych założeń programowych, jednak po likwidacji ich spółki w 1922 r. Ministerstwo Robót Publicznych poleciło opracowanie nowego projektu architektom: W. Krzyżanowskiemu i S. Odrzywolskiemu. Nowy projekt znacznie odbiegał od projektu konkursowego i w istocie był autorstwa architekta W. Krzyżanoowskiego, który cały czas nadzorował budowę gmachu głównego Akademii.
W czerwcu 1922 r. władze Uczelni przejęły pod budowę wyznaczony wcześniej teren w dzielnicy Czarna Wieś, przy trakcie przerobionym właśnie na aleję Mickiewicza i wkrótce wykonano wykopy pod fundamenty obiektu.
Wreszcie dnia 15 czerwca 1923 r. nadeszła uroczysta chwila położenia kamienia węgielnego pod budowę przyszłego gmachu Akademii Górniczej. W uroczystości udział wziął Prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski z przedstawicielami władz państwowych oraz liczna reprezentacja świata naukowego i przemysłu górniczego w Polsce, a także zarządu miasta Krakowa.
Budżet Akademii w początkach lat dwudziestych pozwalał wprawdzie na planową gospodarkę, ale nie uwzględniał wszystkich potrzeb Uczelni. Oprócz dotacji na wynagrodzenia pracowników naukowych przyznano Akademii kwotę 300 milionów marek na budowę gmachu, pomoce naukowe oraz zakup wyposażenia pomieszczeń.
Państwo, mimo zwiększonych dotacji, nie mogło jednak finansować wszystkich wydatków Uczelni. Wychodząc z założenia, że rozwojem Akademii zainteresowany jest przemysł, władze Uczelni wystosowały memoriał, by polski przemysł górniczo-hutniczy opodatkował się na rzecz budowy i wyposażenia nowego gmachu.
Pierwszą organizacją, która odpowiedziała na ów apel, była Rada Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Dąbrowie Górniczej, której decyzją kopalnie opodatkowały swą produkcję, przeznaczając na rzecz Akademii 5-10 marek od każdej tony wydobytego węgla.
Tak więc - w zależności od wysokości rocznych dotacji - budowa gmachu Akademii zapoczątkowana w 1922 r. ciągnęła się z różnym nasileniem prac do końca 1929 r., kiedy to rozpoczęto przejmowanie budynku, ale ostateczne wykończenie jego wnętrza, tj. auli, holu głównego i korytarzy, nastąpiło dopiero w 1938 r. W tym roku także umieszczona została na dachu frontonu budynku głównego Akademii Górniczej kilkumetrowej wielkości figura św. Barbary z drewna obitego miedzianą blachą (autorstwa Stefana Zbigniewicza), którą zniszczyli okupanci niemieccy, wkrótce po zajęciu gmachu dla swych celów.
Dzięki opodatkowaniu się w 1925 r. Górnośląskiego Związku Przemysłowców Górniczo-Hutniczych na rzecz krakowskiej Akademii po l gr od tony wydobytego węgla, uzyskano pokaźną kwotę 220 tyś. zł, która pozwoliła na powstanie przy Akademii w latach 1926-1927 budynku Laboratorium Maszynowego, zlokalizowanego w pobliżu Parku Jordana. Inicjatorem zorganizowania Laboratorium był prof. Edmund Chromiński, rektor Akademii Górniczej od roku akademickiego 1927/28 (w następnej kadencji był on prorektorem, rektorem zaś został prof. Stanisław Skoczylas). W 1931 r. oddano do użytku bursę dla studentów Akademii Górniczej przy ul. Gramatyka 10. Była to fundacja Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych i Hutniczych Zagłębia Dąbrowskiego i Krakowskiego. W 1935 r. odsłonięte zostały przed wejściem do gmachu głównego Akademii pomniki górników i hutników, wykonane z tworzywa ceramicznego przez artystę rzeźbiarza Jana Raszkę.
Uczelnia nasza szybko osiągnęła wysoki poziom kształcenia, wchodząc do grona najlepszych europejskich szkół górniczych, a jej pracownicy naukowi uzyskali w niektórych specjalnościach wyniki o doniosłym dla wiedzy i nauki znaczeniu. Wkrótce, pod koniec 1921 r., powołano drugi jej wydział - Hutniczy. W okresie międzywojennym Akademia wykształciła około 800 inżynierów (571 górników i 224 hutników).
Od samego początku swego istnienia Uczelnia - co było dla niej charakterystyczne - współpracowała ściśle, w miarę sił i środków, z przemysłem i zachowywała łączność z gospodarką kraju.
Rozwój Akademii Górniczej przerwał wybuch drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. Wkrótce też działalność wszystkich wyższych uczelni w Polsce - w tym również i krakowskiej Akademii Górniczej - została zawieszona, a gmach przy al. Mickiewicza 30 zamieniony najpierw na szpital wojskowy, a później na siedzibę rządu Generalnego Gubernatorstwa.
Mienie Uczelni uległo wówczas kompletnej grabieży i dewastacji. Dzięki ofiarności pracowników Akademii Górniczej udało się uratować jedynie część księgozbioru i przechować platynę należącą do poszczególnych zakładów.
Później ratowano też liczne pomoce naukowe, które znajdowano w wyrzuconych przez Niemców na podwórze stosach sprzętów, map, przyrządów i zbiorów. Działalność Akademii zeszła do konspiracyjnego podziemia, a władze rektorskie starały się odzyskać lub stworzyć prowizoryczną bazę lokalową i materiałową.
Zamknięcie Akademii Górniczej, uwięzienie profesorów oraz szykany okupantów w stosunku do przedstawicieli nauki nie zahamowały dążeń do podjęcia w Krakowie akcji tajnego nauczania. W pierwszej połowie 1940 r. utworzono w budynku na Krzemionkach tzw. Państwową Szkołę Techniczną Górniczo-Hutniczo-Mierniczą (Staatliche Fachschule for Berg-, Hótten- und Yermessungsweise. W szkole tej, pozostającej pod kierownictwem prof. W. Goetla, wykładowcami byli przeważnie profesorowie wyższych uczelni, głównie jednak Akademii Górniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W ramach tajnego nauczania na poziomie akademickim przeprowadzono 278 egzaminów kursowych, 16 przewodów dyplomowych i zrealizowano l pracę doktorską, której obrona odbyła się po zakończeniu działań wojennych.
W pierwszych miesiącach 1945 r. krakowska Akademia Górnicza była jedyną w kraju zorganizowaną uczelnią techniczną. Stała się przeto ośrodkiem pomocy dla innych wyższych szkół technicznych. W jej murach narodziła się Politechnika Krakowska działająca do 1954 r. pod nazwą Wydziały Politechniczne Akademii Górniczej (Architektury, Inżynierii i Komunikacji). W jej auli odbyła się też w początkach czerwca 1945 inauguracja działalności Politechniki Śląskiej, która powstała w Krakowie na zrębie przygotowanym przez organizatorów Akademii Górniczej i Politechniki Krakowskiej, a w parę miesięcy później przeniosła się do Gliwic. Znalazła tu też pomoc Politechnika Warszawska i jej konspiracyjnie działające w Krakowie i Zakopanem agendy. Z gmachu Akademii Górniczej wyruszyły ponadto ekipy odbudowujące Politechnikę Gdańską i Wrocławską.
W 1946 r. oprócz Wydziału Górniczego i Hutniczego powstały Wydziały Geologiczno--Mierniczy i Elektromechaniczny.
W 1947 r. podjęto wewnętrzną uchwałę, by zmienić nazwę Uczelni na �Akademia Górniczo-Hutnicza". Formalne zatwierdzenie tej uchwały przez władze nadrzędne nastąpiło jednak dopiero w 1949 r.
Stały wzrost potrzeb rozwijającego się górnictwa surowców skalnych spowodował konieczność utworzenia w 1949 r. następnego, wyodrębnionego z Geologiczno-Mierniczego wydziału Akademii, tj. Wydziału Mierniczego, przekształconego następnie w 1951 r. w Wydział Geodezji Górniczej, oraz Wydziału Mineralnego, przekształconego wkrótce w Wydział Ceramiczny. Wydział Geologiczny przyjął nazwę Geologiczno-Poszukiwawczego, a Wydział Hutniczy - Metalurgicznego. W 1951 r. utworzony został ponadto Wydział Odlewniczy, a Wydział Elektromechaniczny przekształcił się w 1975 r. w dwa oddzielne, tj. Wydział Maszyn Górniczych i Hutniczych i Wydział Elektrotechniki Górniczej i Hutniczej. W dalszych latach powstały kolejne wydziały Akademii Górniczo-Hutniczej, a to: w 1962 r. Wydział Metali Nieżelaznych, w 1967 r. Wydział Wiertniczo-Naftowy (uprzednio jako oddziały Wydziału Górniczego), w 1969 r. Instytut Energochemii Węgla i Fizykochemii Sorbentów (na prawach wydziału) oraz w 1974 r. nowy kierunek studiów w powołanym Instytucie Organizacji i Zarządzania Przemysłem (uprzednio Instytut Ekonomiki i Organizacji Produkcji) przekształconym wkrótce w wydział. Pierwszym natomiast instytutem uczelnianym zorganizowanym w wyższych uczelniach technicznych w Polsce był utworzony w 1962 r. Instytut Techniki Jądrowej, współpracujący ściśle z Instytutem Badań Jądrowych. Instytut Techniki Jądrowej działał od 10 maja 1989 r. na prawach wydziału, a decyzją Senatu Akademii Górniczo-Hutniczej z dnia 28 maja 1991 r. został powołany jako trzynasty, kolejny wydział Uczelni (Wydział Fizyki i Techniki Jądrowej, od 2004 Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej). Na jego potrzeby oddany został - ukończony po kilku latach budowy w 1989 r. - nowoczesny obiekt przy ul. Kawiory. Pierwszym dziekanem nowego wydziału został prof. Jerzy Niewodniczański.
Wydział Nauk Społecznych Stosowanych AGH powstał w 2001 roku decyzją Senatu Uczelni. Otwarcie wydziału było odpowiedzią na zmieniające się realia społeczne i gospodarcze w związku z procesami globalizacyjnymi i gwałtownym rozwojem nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Misją wydziału jest kształcenie specjalistów łączących wiedzę z zakresu nauk społecznych z umiejętnościami wykorzystania nowych technologii informacyjnych w różnych sferach życia publicznego i gospodarczego.
W 2003 r. Senat AGH powołał Międzywydziałową Szkołę Energetyki (MSE) z kierunkiem studiów Energetyka. Kierunek utworzony jest w wyniku współpracy 7 Wydziałów Akademii Górniczo-Hutniczej:

  • Górnictwa i Geoinżynierii;
  • Metalurgii i Inżynierii Materiałowej;
  • Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki;
  • Inżynierii Mechanicznej i Robotyki;
  • Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska;
  • Paliw i Energii;
  • Fizyki i Techniki Jądrowej.

Obecnie Akademia Górniczo-Hutnicza liczy 16 wydziałów:

  • Wydział Górnictwa i Geoinżynierii
  • Wydział Metalurgii i Inżynierii Materiałowej
  • Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki
  • Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki
  • Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska
  • Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska
  • Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki
  • Wydział Odlewnictwa
  • Wydział Metali Nieżelaznych
  • Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu
  • Wydział Zarządzania
  • Wydział Paliw i Energii
  • Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej
  • Wydział Matematyki Stosowanej
  • Wydział Nauk Społecznych Stosowanych
  • Międzywydziałowa Szkoła Energetyki
Około 2000 nauczycieli akademickich kształci w nich ponad 20000 studentów.
Patrz także historia AGH, spis absolwentów AGH 1919-1979

Wybrane zdjęcia z albumu jubileuszowego "50 lat Akademii Górniczo-Hutniczej w fotografii"



Pierwsza siedziba władz Akademii Górniczej.
Budynek przy ul. Loretańskiej 18.


Budynek przy ul. Smoleńsk 7,
użytkowany przez Akademię Górniczą w latach dwudziestych i trzydziestych.

  
15 czerwca 1923 r. miała miejsce uroczystość położenia kamienia węgielnego
pod budowę gmachu głównego Akademii Górniczej przy al. Mickiewicza 30.


Wypożyczony tymczasowo przez władze miasta budynek na Krzemionkach.


Korytarz budynku AG na Krzemionkach wykorzystywany w latach trzydziestych jako modelarium.
Stoją prof. W. Budryk i asystent T. Lasek.


Sala wykładowa na Krzemionkach w latach trzydziestych.


Studenci w Zakładzie Metalografii na Krzemionkach.
Rok akademicki 1926/27.


Wnętrze hali elektrotechniki na Krzemionkach.
Stoi prof. J. Studniarski.


Dom mieszkalny profesorów AG przy ul. Gramatyka 7.


Grono profesorów i pracowników AG przed nowowzniesionym gmachem głównym AG.


Ukończony budynek główny AG przy al. Mickiewicza 30.


Hall gmachu głównego AG w 1938 r.


Sala posiedzeń Senatu AG. Wygląd przedwojenny.


Gabinet rektorski w głównym gmachu AG przed wojną.


"Złoty łańcuch rektorski" zrabowany później przez okupantów.


Widok sali geodezji ogólnej. Stan przedwojenny.


Sala ćwiczeń Katedry Maszynoznawstwa I.
W głębi stoi prof. J. Krauze.


Sala ćwiczeń Katedry Wiertnictwa.
W głębi stoi prof. Z. Saryusz-Bielski.


Sala ćwiczeń z ratownictwa Katedry Górnictwa I.
Stan przedwojenny.


Sala ćwiczeń Katedry Miernictwa Górniczego i Geodezji.


Wnętrze Hali Maszynoznawstwa II przy ul. Reymonta 7
(stan przedwojenny).


Makieta projektu rozbudowy kampusu AGH w latach powojennych.

  
Fragmenty rozpoczętej w 1948 r. budowy domów studenckich AGH przy ul. Reymonta.