dr inż. Ryszard Czekajowski

Operacja Armii Krajowej kryptonim "Burza"
na ziemiach południowo-wschodnich w 1944 roku

Krzyż Obrony Lwowa

Akcja "Burza" Armii Krajowej, towarzysząca w lipcu 1944 roku w Małopolsce Wschodniej operacji lwowsko-sandomierskiej 1 Frontu Ukraińskiego wojsk sowieckich - zaczęła się 16 lipca. W tym dniu podjęły ją Oddziały Leśne Okręgu AK Tarnopol, a w dwa dni później Okręgu AK Lwów. Była to największa operacja wojskowa Armii Krajowej, zakładana jako powstanie działań dywersyjnych i partyzanckich o charakterze ściśle związanym z sytuacją określonego terenu czy zdarzeń, a także o różnym nasileniu ciągłe, lecz realizowane fazowo. Poszczególne fazy "Burzy" przebiegały kolejno od wschodu na zachód te ziemie Polski (pierwszymi były Kresy Wschodnie II-giej Rzeczypospolitej), na które wkraczała prowadzona w tym czasie ofensywa wojsk sowieckich.

Zgodnie z opracowaniem gen. Tadeusza Pełczynskiego pt. "Geneza i przebieg >>Burzy<<" z 1949 roku, całość działań Armii Krajowej przejawiła się na terenach południowo-wschodnich w czterech fazach:

Posterunek wojskowy AK przy bramie przed głównym gmachem Politechniki Lwowskiej wystawiony 25 lipca 1944 r. (w gmachu głównym zaczęto organizować szpital AK)
(fot. arch.)

Oddziały "KEDYWU" AK Okręgu Lwów maszerujące w pogotowiu bojowym ul. Leona Sapiechy wzdłuż ogrodzenia Politechniki Lwowskiej, której gmachy zostały opanowane 24 lipca 1944 r. podczas operacji AK "Burza" (fot. arch.)

W operacji "Burza" na terenie Okręgu AK Lwów, żołnierze wzięli udział w ramach odtwarzanej Piątej Dywizji Piechoty AK oraz 14 Pułku Ułanów AK. Podczas walk oddziałów AK o Lwów (jak pisze P. Żęczykowski) - zdołały one opanować cytadelę, Politechnikę Lwowską rejon lotniska w Skniłowie, pocztę główną, ratusz, zdobyły gazownię miejską, elektrownię, wodociągi. "...Bitwa była zażarta i ostatecznie wygasła dopiero 27 lipca. (...) Żołnierze AK, na terenie Okręgu Lwów byli owacyjnie witani i przyjmowani. Ulice ozdobione biało-czerwonymi flagami." Ogółem w walkach "Burzy" o Lwów wzięło udział około 3 tysięcy żołnierzy AK, a na terenie całego okręgu w czasookresie od 22 lipca do 28 lipca 1944 roku około 7 tysięcy. Całkowicie oczyszczony z Niemców był Lwów 27 lipca. Przyszedł wówczas nakaz od wojsk sowieckich, zdjęcia polskich flag (m.in. z budynku przy ul. Kochanowskiego gdzie mieściło się dowództwo AK, a także z ratusza), a sowiecki generał Iwanow nakazał polskim dowódcom złożenie broni jako bezwzględne żądanie dowództwa sowieckiego. Chcącego interweniować gen. Władysława Filipkowskiego z AK, wraz z całym sztabem aresztowano 31 lipca. Ostatnim aktem "Burzy" i walk o Lwów, była depesza Okręgowej Delegatury Rządu i Komendy Obszaru Lwowskiego AK do Rządu RP w Londynie o następującej treści: "...Wołamy o Komisję Aliancką, zaklinamy o interwencję na rzecz uwięzionych członków AK oraz Delegatury strasznie maltretowanych."

Reasumując ogólnie "Burzę" jako największą zbrojną operację Armii Krajowej należy podkreślić, że przyczyniła się w poważnym stopniu do zadania wojskom niemieckim poważnych strat w ludziach i materiale wojennym, znacząco opóźniała i utrudniała ich zaopatrzenie oraz związała walkami szereg większych jednostek, uniemożliwiając ich użycie na froncie wschodnim.

Założone globalne cele czysto wojskowe "Burzy" - zostały zasadniczo osiągnięte m.in. "Burza" ukazała udanie się podjętej próby mobilizacji Armii Krajowe. Odtwarzanie przy tym polskich dywizji i pułków przedwojennych walczących we wrześniu 1939 roku, stanowiło podkreślenie nieprzerwanej ciągłości Polskich Sił Zbrojnych, wprowadziło oficjalnie AK na teatr działań wojennych jako armię aliancką - co w rezultacie w sierpniu 1994 roku miało wyraz w oficjalnym uznaniu jej za wojsko sprzymierzone. Godzi się o tym pamiętać i wspomnieć w tegoroczną już 54 rocznicę.

Przypisy:

  1. Armia Krajowa w dokumentach Studium Polski Podziemnej, Londyn 1970 r.
  2. Akademia Górniczo-Hutnicza, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Biblioteka Historyczna Ogólnopolskiego Okręgu Żołnierzy AK Obszaru Lwowskiego im. "Orląt Lwowskich". Materiały Ogólnopolskiego Sympozjum nt. "Operacja zbrojna Armii Krajowej kryptonim ČBurzaÇ na ziemiach kresów południowo-wschodnich II-giej Rzeczpospolitej 1944 roku".
  3. Biuletyn Informacyjny Ogólnopolskiego Okręgu Żołnierzy AK Obszaru Lwowskiego ŚZŻAK, tomy: II (1992), III (1993), IV (1994), VII (1997).
  4. Zbysław Popławski, Dzieje politechniki Lwowskiej 1844-1945, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992 rok.
  5. Fotografie autentyczne z okresu "Burzy" we Lwowie - lipiec 1944 rok - ze zbiorów Jerzego Węgierskiego.